Ontwikkelingen kwaliteitsborging kleine projecten

Een kleine uitbouw, verbouwing of transformatie vraagt om dezelfde heldere afspraken als een groot bouwproject – alleen is de ruimte voor herstelwerk meestal kleiner. Juist daarom zijn de ontwikkelingen rond kwaliteitsborging kleine projecten relevant voor opdrachtgevers, aannemers, architecten en constructeurs. De vraag is niet alleen of een plan vergund kan worden, maar ook hoe tijdens de uitvoering aantoonbaar wordt gemaakt dat het bouwwerk aan de technische regels voldoet.

Sinds de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, kortweg Wkb, ligt de nadruk sterker op vastleggen, controleren en tijdig bijsturen. Dat klinkt administratief, maar het doel is praktisch: gebreken moeten zichtbaar worden voordat onderdelen worden afgewerkt. Voor kleine projecten werkt dat alleen wanneer kwaliteitsborging vanaf de voorbereiding onderdeel is van de werkmethode, en niet wordt gezien als een dossier dat achteraf nog gevuld moet worden.

Wat verandert er bij kwaliteitsborging van kleine projecten?

De Wkb geldt sinds 1 januari 2024 voor bouwwerken in gevolgklasse 1. Dit is geregeld in de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen en het Besluit bouwwerken leefomgeving, beide in werking getreden op die datum. De officiële publicaties zijn Staatsblad 2023, 113 voor de inwerkingtreding van de wet en Staatsblad 2023, 249 voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet en het Bbl.

Gevolgklasse 1 omvat onder voorwaarden onder meer grondgebonden woningen, eenvoudige bedrijfsgebouwen en bepaalde verbouwingen. Niet ieder klein project valt automatisch in deze klasse. Een project kan buiten gevolgklasse 1 vallen door bijvoorbeeld een specifieke bouwkundige ingreep, een bijzondere gebruiksfunctie of de aanwezigheid van bepaalde risico’s. Ook vergunningsvrije werkzaamheden kunnen relevant zijn voor de technische kwaliteit, maar volgen niet altijd dezelfde meldingsroute. Die eerste beoordeling verdient dus aandacht voordat de aannemer een planning vastzet.

Voor gevolgklasse 1 is een onafhankelijke kwaliteitsborger nodig. Deze partij werkt met een toegelaten instrument voor kwaliteitsborging en beoordeelt vooraf welke risico’s aandacht vragen. Tijdens de uitvoering wordt vastgesteld of de gekozen maatregelen werken en of het gerealiseerde werk voldoet aan de bouwtechnische voorschriften. De kwaliteitsborger neemt daarbij niet de verantwoordelijkheid van de aannemer over. De aannemer blijft verantwoordelijk voor een correcte uitvoering en voor bewijs van de uitgevoerde werkzaamheden.

Voor de gemeente verandert de rol eveneens. Bij Wkb-projecten ontvangt de gemeente vóór de start een bouwmelding met onder andere het borgingsplan. Voor ingebruikname volgt een gereedmelding met een verklaring van de kwaliteitsborger en informatie over het gerealiseerde bouwwerk. De gemeente beoordeelt daarbij of de melding volledig is en beschikt over de noodzakelijke stukken. Voor opdrachtgever en aannemer betekent dit dat documenten niet pas aan het eind bij elkaar gezocht kunnen worden.

De praktijk verschuift van controleren naar aantonen

De belangrijkste ontwikkeling is niet een nieuw formulier, maar een andere manier van werken. Waar een aannemer voorheen vooral kon sturen op tekeningen, ervaring en een eindcontrole, vraagt kwaliteitsborging nu om bewijs op de momenten waarop dat bewijs nog te leveren is. Denk aan fundering voordat deze uit het zicht verdwijnt, wapening vóór het storten, aansluitingen van isolatie en luchtdichting vóór afwerking, of de onderbouwing van brandveiligheidsvoorzieningen voordat plafonds gesloten worden.

Dat vraagt om een uitvoeringsplanning waarin controlemomenten daadwerkelijk zijn opgenomen. Een foto zonder datum, locatie of toelichting heeft beperkte waarde. Hetzelfde geldt voor een productblad dat niet laat zien waar en volgens welke verwerking het product is toegepast. Goed bewijs koppelt het onderdeel, de locatie, het gekozen product en de controle aan elkaar.

Bij kleine projecten is de verleiding groot om dit informeel op te lossen. De uitvoerder kent het werk, de opdrachtgever loopt regelmatig binnen en de lijnen zijn kort. Toch ontstaan juist daar hiaten wanneer een onderaannemer op een ander moment komt, een detail in het werk wijzigt of een voorziening wordt afgewerkt voordat iemand deze heeft vastgelegd. Korte lijnen zijn waardevol, maar vervangen geen controleerbare projectinformatie.

Wie moet nu wat organiseren?

De opdrachtgever heeft er belang bij om al in de offertefase duidelijkheid te krijgen over de kwaliteitsborging. Valt het project onder gevolgklasse 1? Wie contracteert de kwaliteitsborger? Welke stukken levert de aannemer aan, en op welke momenten? Zonder deze afspraken kan een prijsvergelijking misleidend zijn: de ene aanbieding bevat de voorbereiding en dossiervorming wel, de andere niet.

De aannemer moet vervolgens het borgingsplan kunnen vertalen naar de bouwplaats. Dat betekent niet dat iedere medewerker met regelgeving bezig moet zijn. Wel moet helder zijn wie foto’s maakt, wie leveringen en certificaten beheert, wie afwijkingen registreert en wie de kwaliteitsborger tijdig informeert over een relevant controlemoment. Het beste systeem is meestal niet het meest uitgebreide systeem, maar het systeem dat het team consequent gebruikt.

Voor architecten en constructeurs ligt een belangrijk deel van de winst in uitvoerbare informatie. Een detail kan technisch correct zijn, maar alsnog problemen geven wanneer maatvoering, materiaalovergangen of verantwoordelijkheden onduidelijk blijven. De kwaliteitsborger kan kritische punten vroeg signaleren, maar is geen ontwerpende partij. Ontwerpkeuzes en constructieve uitwerking blijven bij de daarvoor verantwoordelijke deskundigen.

De gemeente heeft vooral behoefte aan een volledige en tijdige bouwmelding en gereedmelding. Dat maakt het voor alle partijen verstandig om de benodigde informatie centraal te beheren. Een verspreiding van tekeningen, berekeningen, e-mails en foto’s over verschillende personen leidt snel tot onzekerheid over welke versie leidend is.

Waar liggen de aandachtspunten bij kleine verbouwingen en uitbreidingen?

Een kleine uitbreiding lijkt overzichtelijk, maar raakt vaak precies aan bouwkundige aansluitingen waar fouten kostbaar zijn: de overgang tussen bestaand en nieuw, fundering, isolatie, ventilatie, waterkering en constructieve stabiliteit. Bij transformaties van bestaand vastgoed komt daar de bestaande staat bij. Niet alles is vooraf zichtbaar, waardoor onderzoek en een goede opname van het pand belangrijker worden.

Ook de grens tussen vergunningplichtig en vergunningvrij werk verdient een zorgvuldige beoordeling. Vergunningvrij betekent niet regelvrij. De technische bouwregels blijven van toepassing. Bovendien kan een combinatie van werkzaamheden, zoals een constructieve wijziging met functiewijziging, een andere beoordeling vragen dan een losse ingreep. Wie alleen naar de omvang van het werk kijkt, mist soms de bepalende projectrisico’s.

De consumentenbescherming onder de Wkb geldt eveneens sinds 1 januari 2024. De wettelijke waarschuwingsplicht voor aannemers is opgenomen in artikel 7:754 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek, ingevoerd via de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. De officiële bron is Staatsblad 2019, 382, gepubliceerd op 8 november 2019; de inwerkingtreding staat in Staatsblad 2023, 113 van 21 april 2023. Een aannemer moet een particuliere opdrachtgever schriftelijk en ondubbelzinnig waarschuwen voor fouten in de opdracht die hij kende of redelijkerwijs had moeten kennen. Dat maakt een goede beoordeling van tekeningen, bestaande situatie en gekozen oplossingen nog relevanter, ook bij beperkte werkzaamheden.

Zo houdt u kwaliteitsborging beheersbaar

De meest werkbare aanpak begint vóór de bouwaanvraag of bouwmelding. Breng eerst de omvang, gebruiksfunctie en technische ingrepen in beeld. Bepaal daarna of gevolgklasse 1 van toepassing kan zijn en welke vergunning- en meldingsstukken nodig zijn. Pas vervolgens ontwerp, contractstukken, planning en verantwoordelijkheden op elkaar af.

In de uitvoering helpt één actueel overzicht met openstaande bewijsstukken, controlemomenten en afwijkingen. Daarmee ziet de projectleider direct wat nog nodig is voordat een onderdeel wordt gesloten of afgewerkt. Wanneer een detail wijzigt, moet niet alleen het werk worden aangepast maar ook de onderbouwing. Dat voorkomt discussie over wat er precies is gerealiseerd.

Permio kan hierin optreden als één aanspreekpunt tussen opdrachtgever, ontwerpende partijen, aannemer en kwaliteitsborger. Met vergunningsbegeleiding, onafhankelijke bouwinspecties en kwaliteitscontrole wordt vroeg duidelijk welke stukken en controles het project werkelijk nodig heeft. Dat is vooral waardevol bij uitbreidingen en transformaties in Rotterdam en omgeving, waar een compacte planning vaak samenkomt met bestaande bouw en meerdere betrokken partijen.

Leg bij uw eerstvolgende kleine project vóór de start vast welke onderdelen onzichtbaar worden, wie daar bewijs van verzamelt en wanneer de kwaliteitsborger moet kunnen meekijken. Die drie afspraken maken kwaliteitsborging uitvoerbaar op de bouwplaats én controleerbaar in het dossier.